Δεν υπάρχει παρόν ούτε αποτυχία, μόνο το παρελθόν που συμβαίνει ξανά και ξανά -τώρα

 Ευγένιος Ο’ νηλ

 Η κεντρική ιδέα της «αιώνιας επιστροφής» του Φρίντριχ Νίτσε εισάγεται από τον συγγραφέα από την πρώτη εικόνα του έργου. Με αυτό τον τρόπο ο Γιάννης Κιντάπογλου υφαίνει το λιτό σκηνικό του έργου, ένα σκηνικό που περιορίζεται σε μια αίθουσα διδασκαλίας και ένα γραφείο, θυμίζοντας έργα Χάρολντ Πίντερ.





 

[…]σας αναφέρω ότι στον κόσμο της αιώνιας επιστροφής κάθε επανάληψη φέρνει το βάρος μιας αβάστακτης ευθύνης. Αυτό είναι που έκανε τον Νίτσε να λέει ότι η ιδέα της αιώνιας επιστροφής είναι το πιο βαρύ φορτίο. Ένα φορτίο τόσο βαρύ που όμως, ταυτόχρονα, φανερώνει και την απατηλή ελαφρότητα της ζωής μας. Έτσι ζούμε μέσα σε μια φρικτή βαρύτητα και σε μια απατηλή ελαφρότητα ταυτόχρονα.

 

Δύο πρωταγωνιστές – θύματα δεν μπορούν να γλιτώσουν από τα δίχτυα που έχει απλώσει η παραπάνω ιδέα στο εικονο-φαντασιακό τους. Περιστρέφονται συνεχώς γύρω από το παρελθόν που συμβαίνει στο τώρα, αναζητώντας τις κατάλληλες λέξεις μέσα σε ένα θησαυρό συμβόλων ώστε να μπορέσουν να δραπετεύσουν. Κανείς δεν μπορεί να πει πως δεν γνωρίζουν, έστω και αν ο συγγραφέας το υπαινίσσεται για την Στεφανία. Το γνωρίζουν a priori πως είναι καταδικασμένοι μέσα σε αυτή την ολέθρια σχέση, μια δομή που φέρνει ανεξίτηλα κομμάτια παρελθόντος, δεσμούς που δεν λύθηκαν ποτέ παρά μόνο με το σημάδι του θανάτου.

Ο καθηγητής μπροστά στην έδρα του, ο καθηγητής δίχως όνομα, εμφανίζεται σαν ένας απλός παρατηρητής στην κατάρρευση του συμβολικού του σύμπαντος. Εξάλλου, δεν υπήρξε ποτέ του ως υποκείμενο. Τουλάχιστον, από την τομή που προκάλεσε στην ζωή του ο θάνατος της αγαπημένης του. Έκτοτε, χαρακτηριζόμενος μέσα από την ιδιότητα του προσπαθεί να κρατηθεί από μια ιδέα, μια ιδέα εντελώς σαθρή όταν εισάγεται στον κόσμο του η Στεφανία. Όλα καταρρέουν τόσο γρήγορα, το νόημα διακλείεται με την εκφορά κάθε λέξης δίνοντας την πρωτοκαθεδρία στο φαντασιακό που επι-ζητάει μονάχα την απόλαυση. Μια θανάσιμη απόλαυση που τον ελκύει μέσα από τον έρωτα στην μαύρη τρύπα του πραγματικού, όλο και πιο κοντά στην μοναδικά πραγματική πράξη με τον εξαιρετικό τρόπο του Γιάννη Κιντάπογλου που κλείνει με κάθε εικόνα του όλες τις πιθανές οδούς διαφυγής.

 

[…]Όλοι σημαδεύονται από αυτό που λέμε επιστροφή, δεσποινίς. Άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο και άλλοι καθολικά. Γι’ αυτό και πιστεύω ακράδαντα ότι η επιστροφή των προβλημάτων και η επανάληψη τους είναι η πιο αβάστακτη διαδικασία στη διάρκεια μιας ανθρώπινης ύπαρξης.

 

Η Στεφανία εισέρχεται στην ζωή του καθηγητή με έναν ξαφνικό τρόπο, με την επίφαση μιας εργασίας όπως μας την παραθέτει ο συγγραφέας του έργου. Και όμως -σε μια δεύτερη ανάγνωση- το τυχαίο χάνει την θέση του, παρά το γεγονός πως είναι αυτό το ίδιο το τυχαίο που προσπαθεί η Στεφανία να εισάγει στον λόγο της στην προσπάθεια ανατροπής της «αιώνιας επιστροφής». Ο λόγος της είναι μια αντίδραση στον λόγο του καθηγητή. Διχασμένη ζητάει να αναγνωριστεί αυτό που θέλει από τον καθηγητή που ανήμπορος δεν θα μπορεί να ανταπεξέλθει στην πρόκληση της. Δέχεται αυτά που της δίνει και όμως δεν της αρκούν, δεν θα μπορούσαν άλλωστε να είναι αρκετά, όταν με τον δικό της τρόπο οδηγεί τη σχέση τους σε ακραία σημεία. Μόνο έτσι θα ήταν δυνατή η απόλαυση της, η οποία παραμένει συνεχώς ασύλληπτη από την ίδια την γλώσσα. Με μια μορφή μεταφοράς στην τελευταία σκηνή, η αλήθεια της θα δοκιμαστεί στην ταύτιση με το χαμένο αντικείμενο, με το άψυχο σώμα μέσα σε μια θάλασσα συμβόλων.

 

[…]είναι ήδη πολύ αργά. Δυστυχώς για σας το θέμα είναι εξίσου σημαντικό και για τους δυο μας. Είμαι ο ζωντανός καθρέφτης εκείνης της μοιραίας της μοιραίας γυναίκας από το παρελθόν σας, της ύπαρξης που σας σημάδεψε όσο καμία άλλη, αφήνοντας πάνω σας το βάρος ενός ασήκωτου φορτίου, που από τότε κουβαλάτε. Όμως πραγματικά αναρωτιέμαι αν είμαι Εγώ ο καθρέφτης της… Ή Εκείνη ο δικός μου καθρέφτης…

 

Ένα σπάσιμο της συμβολικής αλυσίδας επιφέρει τον θάνατο του υποκειμένου. Ο Γιάννης Κιντάπογλου μέσα σε αυτή την κορύφωση μας φέρνει αντιμέτωπους με την ίδια μας την ζωή, τις πράξεις μας, τα λόγια μας και κυρίως με τις ευθύνη μας απέναντι στην επιθυμία, στην επιθυμία του Άλλου.

 
Ils n’oublieront pas leurs promesses
Ils s’écriront aux mêmes adresses
Les grands amours se reconnaissent
Lorsque l’un part et l’autre reste

Charlotte Gainsbourg –  L’un reste, l’autre part

 

Το βιβλίο «Déjà vu, Θέατρο με 9 εικόνες» του Γιάννη Κιντάπογλου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ρώμη.               

1