Το θέατρο για βρέφη, το λεγόμενο Baby Theater, αποτελεί ένα από τα πιο απαιτητικά, ευαίσθητα αλλά και μαγικά είδη των παραστατικών τεχνών. Σε αυτόν τον ξεχωριστό κόσμο μας ξεναγεί η σκηνοθέτιδα και ηθοποιός Μαρία Καραμάνη, η οποία μαζί με την ομάδα της επιστρέφει φέτος στη σκηνή του Θεάτρου ΕΛΕΡ με μια ολοκαίνουργια παραγωγή.
Σε συνεργασία με την ΜΠΛΕ ΑΜΚΕ, προσκαλούν βρέφη από 6 μηνών έως 2 ετών και τους συνοδούς τους στην παράσταση «Άτα Άτα Χρώματα».
Σχεδιασμένη με απόλυτο σεβασμό και υψηλή αισθητική, και έχοντας την επιστημονική σφραγίδα της παιδαγωγού πρώιμης παιδικής ηλικίας Φωτεινής Καραγρηγόρη (Lemonhood), η παράσταση δημιουργεί έναν ασφαλή, ζεστό μικρόκοσμο. Εκεί, γονείς και παιδιά κάθονται μαζί σε κύκλο πάνω σε άνετες μαξιλάρες, ενισχύοντας τον μεταξύ τους συναισθηματικό δεσμό.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, η Μαρία Καραμάνη μας αποκαλύπτει τα μυστικά πίσω από τη σκηνοθεσία για ένα τόσο μικρό κοινό, τις προκλήσεις της διαδραστικότητας, τη σημασία της δίγλωσσης προσέγγισης, αλλά και το πώς το θέατρο μπορεί να αποτελέσει το πρώτο, πολύτιμο σκαλοπάτι κοινωνικοποίησης για ένα βρέφος.
1. Μετά την περσινή επιτυχία, πώς προέκυψε η ιδέα για αυτή την ολοκαίνουργια ιστορία στο “χρωματοπεριβόλι” και τι καινούργιο φέρνει στις σκηνικές περιπέτειες των δύο ηρωίδων?
Η ιδέα γεννήθηκε από την επιθυμία μας να συνεχίσουμε να εξερευνούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια των πολύ μικρών παιδιών. Μετά την περσινή μας εμπειρία, θέλαμε να δημιουργήσουμε ένα καινούργιο περιβάλλον, γεμάτο χρώματα, ήχους και ανακαλύψεις.
Στο «Άτα Άτα Χρώματα», οι δύο ηρωίδες μάς ταξιδεύουν σε ένα φανταστικό χρωματοπεριβόλι, όπου κάθε συνάντηση γίνεται αφορμή για παιχνίδι και εξερεύνηση. Αυτή τη φορά δίνουμε ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στις αισθήσεις και στην ενεργή συμμετοχή των παιδιών.
2. Πόσο διαφορετική και απαιτητική είναι η σκηνοθεσία μιας παράστασης που απευθύνεται σε ένα τόσο ιδιαίτερο και ευαίσθητο κοινό, όπως είναι τα βρέφη από 6 μηνών έως 2 ετών?
Είναι μια πολύ ιδιαίτερη σκηνοθετική διαδικασία, γιατί καλείσαι να επικοινωνήσεις με ένα κοινό που δεν ακολουθεί τους συμβατικούς κανόνες του θεάτρου. Κάθε κίνηση, ήχος, παύση και ερέθισμα χρειάζεται να έχει λόγο ύπαρξης. Δεν μπορείς να απαιτήσεις την προσοχή ενός βρέφους· χρειάζεται να την κερδίσεις με σεβασμό στον δικό του ρυθμό. Το πιο όμορφο, αλλά και απαιτητικό, είναι ότι πρέπει να αφήνεις χώρο στο απρόβλεπτο. Τα παιδιά γίνονται ουσιαστικά συν δημιουργοί της παράστασης.
3. Στην παράσταση χρησιμοποιείτε παραδοσιακά παιδικά τραγούδια. Πώς λειτουργεί αυτή η γνώριμη μουσική ως γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στο παρελθόν των γονιών και το παρόν των παιδιών τους?
Η μουσική έχει μια μοναδική δύναμη να μας συνδέει με τις αναμνήσεις και τα συναισθήματά μας. Ένα τραγούδι που κάποτε άκουγε ένας γονιός ως παιδί αποκτά ξανά ζωή όταν το μοιράζεται με το δικό του μωρό. Δημιουργείται έτσι μια πολύ τρυφερή σύνδεση ανάμεσα στις γενιές. Παράλληλα, οι γνώριμες μελωδίες προσφέρουν μια αίσθηση οικειότητας, ενώ οι νέες ενορχηστρώσεις δίνουν στα τραγούδια μια φρέσκια, παιχνιδιάρικη διάσταση.
4. Ένας από τους βασικούς στόχους της παράστασης είναι η σύμπραξη, με τους φροντιστές να κάθονται σε μαξιλάρες σε κύκλο. Πώς αντιδρούν οι γονείς σε αυτή τη διαδικασία και πώς βοηθάει στην ενίσχυση του δεσμού τους με το παιδί?
Ο κύκλος δημιουργεί από την πρώτη στιγμή μια αίσθηση οικειότητας και ασφάλειας. Δεν υπάρχει η απόσταση που συναντάμε σε μια συμβατική θεατρική αίθουσα. Γονείς και παιδιά βρίσκονται μαζί, στο ίδιο επίπεδο, μοιράζονται βλέμματα, αγγίγματα, ήχους και μικρές ανακαλύψεις. Είναι πολύ όμορφο να παρατηρείς τους γονείς να αφήνονται σταδιακά στο παιχνίδι. Για λίγο, ο χρόνος σταματά και η προσοχή τους στρέφεται αποκλειστικά σε αυτή την κοινή εμπειρία.
5. Η παράσταση έχει σχεδιαστεί σε συνεργασία με την παιδαγωγό Φωτεινή Καραγρηγόρη. Πώς επηρέασε η παιδαγωγική της καθοδήγηση τις δικές σας καλλιτεχνικές επιλογές στη σκηνή?
Η συνεργασία με τη Φωτεινή (Lemonhood) είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί μας βοηθά να συνδυάζουμε την καλλιτεχνική ελευθερία με τις πραγματικές αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών. Μέσα από την παιδαγωγική της ματιά, εξετάζουμε τον τρόπο παρουσίασης των ερεθισμάτων, τον ρυθμό της δράσης και τη συμμετοχή των βρεφών. Για μένα, το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα εκπαιδευτικό μάθημα, αλλά μια ολοκληρωμένη καλλιτεχνική εμπειρία που σέβεται και υποστηρίζει την ηλικία στην οποία απευθύνεται.
6. Τα παιδιά ανακαλύπτουν χρώματα, φρούτα, λαχανικά και ζωάκια μέσα από τις αισθήσεις τους. Ποια είναι η πιο συνηθισμένη ή αυθόρμητη αντίδραση ενός βρέφους κατά τη διάρκεια αυτών των ερεθισμάτων?
Η πιο συνηθισμένη αντίδραση είναι η περιέργεια! Ένα βλέμμα που παρακολουθεί με προσήλωση, ένα χεράκι που απλώνεται για να αγγίξει κάτι, ένα αυθόρμητο χαμόγελο ή μια φωνούλα ενθουσιασμού. Κάθε παιδί αντιδρά διαφορετικά, και αυτό είναι το συναρπαστικό. Κάποια συμμετέχουν αμέσως, ενώ άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να παρατηρήσουν. Εμείς δεν πιέζουμε καμία αντίδραση. Αφήνουμε τα παιδιά να ανακαλύψουν όσα τα ενδιαφέρουν με τον δικό τους τρόπο.
7. Αναφέρεται ότι τα αντικείμενα απολυμαίνονται σχολαστικά με ειδικά προϊόντα για βρέφη. Πόσο αυστηρό είναι το πρωτόκολλο προετοιμασίας πριν ανοίξουν οι πόρτες του Θεάτρου ΕΛΕΡ για κάθε παράσταση?
Η ασφάλεια και η υγιεινή είναι για εμάς αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες. Πριν από κάθε παράσταση φροντίζουμε να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται σχολαστικά τα αντικείμενα που έρχονται σε επαφή με τα παιδιά, χρησιμοποιώντας κατάλληλα προϊόντα για βρέφη. Παράλληλα, δίνουμε μεγάλη προσοχή στην καθαριότητα και στην προετοιμασία του χώρου. Θέλουμε οι γονείς να αισθάνονται σιγουριά και τα παιδιά να μπορούν να εξερευνήσουν ελεύθερα, μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον.
8. Γιατί είναι τόσο σημαντικό να διατηρείται μικρός ο αριθμός των θεατών σε κάθε παράσταση και πώς αυτό επηρεάζει την οικειότητα του χώρου?
Ο περιορισμένος αριθμός θεατών είναι συνειδητή επιλογή. Τα βρέφη χρειάζονται έναν χώρο όπου δεν θα κατακλύζονται από υπερβολικά ερεθίσματα και θα μπορούν να αισθανθούν άνετα. Η μικρή ομάδα μάς επιτρέπει να έχουμε ουσιαστική επαφή με κάθε παιδί, να παρατηρούμε τις αντιδράσεις του και να προσαρμόζουμε τη δράση όταν χρειάζεται. Έτσι, η παράσταση αποκτά μια σχεδόν προσωπική διάσταση και δημιουργείται μια ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης.
9. Η παράσταση πραγματοποιείται παράλληλα και στα αγγλικά, αν υπάρχουν αγγλόφωνα παιδιά στο κοινό. Πόσο εύκολο είναι για εσάς ως ηθοποιούς να κάνετε αυτή τη μετάβαση “ζωντανά” κατά τη διάρκεια της δράσης?
Η μετάβαση απαιτεί ετοιμότητα και καλή επικοινωνία μεταξύ μας, αλλά είναι και μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόκληση. Στο βρεφικό θέατρο, άλλωστε, ο λόγος δεν είναι το βασικό μέσο επικοινωνίας. Η μουσική, η κίνηση, οι εκφράσεις και ο ρυθμός λειτουργούν ως μια κοινή γλώσσα. Τα αγγλικά ενσωματώνονται στη δράση με φυσικό τρόπο, ώστε όλα τα παιδιά και οι συνοδοί τους να αισθάνονται μέρος της ίδιας εμπειρίας.
10. Τι θα θέλατε να έχει αποκομίσει ένα παιδί (αλλά και ο συνοδός του) φεύγοντας από το θέατρο μετά από αυτά τα 45 λεπτά της παράστασης?
Θα ήθελα να φεύγουν έχοντας μοιραστεί μια όμορφη στιγμή. Δεν με ενδιαφέρει αν ένα παιδί θα θυμάται τα χρώματα ή τα τραγούδια. Με ενδιαφέρει να έχει νιώσει χαρά, ασφάλεια, περιέργεια και την ελευθερία να εκφραστεί. Και για τον γονιό, εύχομαι να είναι μια ευκαιρία να δει τον κόσμο για λίγο μέσα από τα μάτια του παιδιού του. Αν φύγουν αγκαλιασμένοι, με ένα χαμόγελο και μια κοινή ανάμνηση, τότε για μένα η παράσταση έχει πετύχει τον σκοπό της.
